Σημαντικές διαστάσεις λαμβάνει το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα, με τις γεννήσεις να καταγράφουν ιδιαίτερα μεγάλη υποχώρηση σε αρκετές περιοχές της χώρας. Σε έξι νομούς, μάλιστα, η μείωση ξεπερνά το 50% κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο, γεγονός που αποτυπώνει τις έντονες δημογραφικές πιέσεις που αντιμετωπίζει κυρίως η ηπειρωτική Ελλάδα.
Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται στη Θεσπρωτία, τα Γρεβενά, τη Φθιώτιδα, την Κοζάνη, την Ευρυτανία και τη Φλώρινα, όπου οι γεννήσεις μειώθηκαν περισσότερο από το μισό. Παράλληλα, σε ακόμη δέκα νομούς η πτώση κινήθηκε μεταξύ 45% και 50%.
Η Ελλάδα αντιμέτωπη με διαρκή δημογραφική συρρίκνωση
Η υποχώρηση των γεννήσεων δεν αποτελεί καινούργιο φαινόμενο για τη χώρα. Η δημογραφική αλλαγή έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετές δεκαετίες, με τις ρίζες της να εντοπίζονται ήδη στη δεκαετία του 1970.Μια προσωρινή ανάκαμψη της τάσης σημειώθηκε την περίοδο 2003-2009, όταν η αυξημένη παρουσία αλλοδαπών στην Ελλάδα συνέβαλε στην προσωρινή συγκράτηση της μείωσης των γεννήσεων. Ωστόσο, η γενικότερη δημογραφική εικόνα εξακολούθησε να χαρακτηρίζεται από περιορισμένη γονιμότητα και σταδιακή γήρανση του πληθυσμού.
Σήμερα, η κατάσταση επηρεάζεται από μια σειρά αλληλένδετων παραγόντων. Ο αριθμός των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας μειώνεται, οι οικογένειες αποκτούν κατά μέσο όρο λιγότερα παιδιά και η τεκνοποίηση μεταφέρεται σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Έξι χρόνια μεγαλύτερη η μέση ηλικία απόκτησης παιδιών
Ενδεικτική της αλλαγής των δημογραφικών προτύπων είναι η αύξηση της μέσης ηλικίας στην οποία οι γυναίκες αποκτούν παιδιά. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, η ηλικία αυτή αυξήθηκε κατά περίπου έξι χρόνια, από τα 26,2 έτη στα 32,2 έτη.
Η μετατόπιση της τεκνοποίησης σε μεγαλύτερες ηλικίες αποτελεί μία από τις σημαντικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες. Σε συνδυασμό με τη μείωση του αριθμού των παιδιών που αποκτούν οι οικογένειες, συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας ολοένα πιο περιορισμένης δημογραφικής βάσης.
Μειώνεται η διαγενεακή γονιμότητα
Ο καθηγητής Δημογραφίας και διευθυντής ερευνών του Ινστιτούτου, Βύρων Κοτζαμάνης, αποδίδει σημαντικό μέρος της εξέλιξης στη μείωση της διαγενεακής γονιμότητας των γυναικών.Τα στοιχεία δείχνουν χαρακτηριστικά τη διαφορά μεταξύ διαφορετικών γενεών. Οι γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 απέκτησαν κατά μέσο όρο περίπου δύο παιδιά, ενώ για τις γυναίκες που γεννήθηκαν γύρω στο 1985 ο αντίστοιχος αριθμός έχει περιοριστεί σε λιγότερα από 1,5 παιδιά.
Ανάλογη εικόνα προκύπτει και από τους ετήσιους δείκτες γονιμότητας. Από περίπου 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες την περίοδο 1979-1980, ο δείκτης έχει υποχωρήσει στα περίπου 1.240 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 2024-2025.
Μεγάλες διαφορές μεταξύ των ελληνικών νομών
Η δημογραφική συρρίκνωση δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό σε ολόκληρη τη χώρα. Οι διαφορές μεταξύ των περιοχών είναι ιδιαίτερα έντονες.Στους νομούς Θεσπρωτίας, Γρεβενών, Φθιώτιδας, Κοζάνης, Ευρυτανίας και Φλώρινας, η μείωση των γεννήσεων ξεπέρασε το 50%. Σε ακόμη δέκα νομούς, η πτώση κυμάνθηκε μεταξύ 45% και 50%.Αντίθετα, αρκετές νησιωτικές περιοχές εμφανίζουν μικρότερες απώλειες. Στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο, η μείωση των γεννήσεων ήταν μικρότερη από 15%, ενώ σε έξι νησιωτικούς νομούς η υποχώρηση δεν ξεπέρασε το 30%.
Η γεωγραφική αυτή διαφοροποίηση αναδεικνύει ότι το δημογραφικό πρόβλημα δεν έχει ενιαία ένταση σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας. Ορισμένοι νομοί αντιμετωπίζουν πολύ μεγαλύτερη συρρίκνωση των γεννήσεων, γεγονός που συνδέεται με τις διαφορετικές δημογραφικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Το δημογραφικό πρόβλημα σε κρίσιμο σημείο
Η μείωση των γεννήσεων, η συρρίκνωση του αριθμού των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και η καθυστέρηση της τεκνοποίησης συνθέτουν ένα σύνθετο δημογραφικό φαινόμενο. Τα στοιχεία για τη διαχρονική πορεία των γεννήσεων δείχνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται εδώ και δεκαετίες σε τροχιά δημογραφικής υποχώρησης, με τις επιπτώσεις να γίνονται πλέον ιδιαίτερα εμφανείς σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας.
Η μεγάλη πτώση των γεννήσεων σε νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας, σε συνδυασμό με τις μικρότερες απώλειες που καταγράφονται σε αρκετές νησιωτικές περιοχές, αποτυπώνει τις σημαντικές γεωγραφικές διαφοροποιήσεις της δημογραφικής εξέλιξης στην Ελλάδα.
Πηγή e-ota.gr